Jeśli planujesz sporządzenie testamentu, zachęcamy, aby rozważyć uwzględnienie w nim organizacji pozarządowej.

Uwzględnienie organizacji pozarządowej w testamencie może przyjąć formę:
– zapisu windykacyjnego (wówczas przekazujemy organizacji konkretny przedmiot, taki jak komputer, samochód lub lokal),
– zapisu zwykłego, czyli zobowiązania jednego ze spadkobierców do przekazania konkretnej kwoty na rzecz wybranej przez spadkodawcę organizacji.

Środki pieniężne mogą być dla organizacji dodatkowym źródłem finansowania i poprawić jej płynność. Jeśli jakiś obszar działania fundacji lub stowarzyszenia jest szczególnie ważny dla spadkodawcy, można poprosić o wykorzystanie przekazanej kwoty na konkretny cel.

Również dary rzeczowe lub nieruchomości mogą stanowić duże wsparcie dla organizacji i być środkiem, który pomaga w realizacji misji. Jednak w tym przypadku, konieczne są uprzednie konsultacje na temat potrzeb danej NGO z jej przedstawicielami, aby uniknąć sytuacji, w której otrzymany przedmiot okazuje się być dodatkowym kłopotem, a nie wsparciem.

Jak wybrać organizację?

Jeśli decyzja o zapisie na cel charytatywny została podjęta, ważną kwestią jest wybór organizacji, na rzecz której zdecydujemy się przekazać wybraną kwotę lub przedmiot. W Polsce działa ponad 140 tys. organizacji społecznych, dlatego decyzja nie jest łatwa. Warto wstępnie określić, jakie obszar działania jest nam najbliższy – czy chcemy wesprzeć organizację pomagającą osobom niepełnosprawnym, walczącą z nowotworami, wspierającą dzieci, działającą na rzecz zwierząt czy też ochrony środowiska. Zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki, w której można filtrować wyniki pod kątem województwa, a także obszaru i odbiorców działań NGO (jednakże ta wyszukiwarka nie obejmuje wszystkich zarejestrowanych w Polsce organizacji pozarządowych, a jedynie te ze statusem organizacji pożytku publicznego).

Zachęcamy, aby sprawdzić działalność organizacji, której wsparcie rozważamy, na profilach w mediach społecznościowych. Jest to w pewnym sensie „wizytówka” NGO, która pomaga nam sprawdzić, czy organizacja jest aktywna, czy jawnie informuje o swoich bieżących działaniach i w jaki sposób komunikuje się z otoczeniem. Należy również sprawdzić w bazie KRS status danej fundacji czy też stowarzyszenia, aby upewnić się, że nie jest ono np. w likwidacji. Aby obydwie strony były usatysfakcjonowane, najlepiej skontaktować się z przedstawicielem danej organizacji, poinformować go o swoich planach i wspólnie ustalić szczegóły.

Przekazanie części majątku na cele charytatywne to piękny gest, który może przynieść wiele dobrego. Tak ulokowany spadek przyczyni się do powodzenia szlachetnych inicjatyw.

Testament allograficzny (urzędowy)

Testament allograficzny można sporządzić poprzez ustne złożenie ostatniej woli wobec wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu, sekretarza gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Przy tej formie wymagana jest obecność 2 świadków przy odczytaniu protokołu. Konieczne jest również złożenie przez świadka podpisu na protokole.

Testament ustny

Taką formę dopuszcza się w momencie, gdy zachodzi obawa rychłej śmierci spadkodawcy oraz w obliczu wystąpienia wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiają sporządzenie tradycyjnego testamentu. Aby testament ustny mógł być uznany za ważny, potrzeba jest obecność co najmniej 3 świadków. W przypadku tej formy testamentu, jeden ze świadków lub osoba trzecia może spisać oświadczenie woli spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia. Dokument musi następnie podpisać spadkodawca i dwaj świadkowie lub wszyscy trzej świadkowie. Jeśli jednak wola nie została stwierdzona pisemnie, istnieje możliwość złożenia zgodnych zeznań przed sądem w okresie 6 miesięcy od otwarcia spadku.

Testament podróżny

Testament podróżny ma zastosowanie w przypadku odbywania podróży polskim statkiem morskim lub powietrznym. Obecność dwóch świadków jest konieczna przy odczytywaniu woli przez dowódcę lub zastępcę statku. Do dopełnienia formalności potrzebne jest również złożenie podpisów.

Kto nie może pełnić funkcji świadka?

Świadkiem nie może być osoba, która:
– nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,
– jest niewidoma, głucha lub niema;
– nie może czytać i pisać;
– nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;
– jest skazana prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania.

Źródło:
lexplay.pl

Nawet jeśli postanowienie o dziale spadku nie zostało jeszcze wydane, bank zobowiązany jest do wypłaty z konta zmarłego środków na pokrycie kosztów pogrzebu. Kwota wypłacana jest do wysokości salda rachunku na rzecz osoby, która przedstawiła akt zgonu oraz rachunki potwierdzające wysokość kosztów związanych z pochówkiem. Osoba ta nie musi być spadkobiercą, a wypłacona kwota nie wchodzi w skład masy spadkowej.

Centralna informacja o rachunkach

Jeśli po śmierci bliskiej osoby nie mamy wiedzy lub pewności co do tego, czy i gdzie prowadziła ona rachunek bankowy, możemy wysłać zapytanie do Centralnej informacji o rachunkach. Jest to baza informacji o istniejących rachunkach w każdym banku lub SKOK-u. Z informacji może skorzystać posiadacz rachunku, spadkobierca posiadacza rachunku lub gmina. Warto również sprawdzić, czy zmarły nie miał wykupionej polisy. Prace nad wprowadzeniem centralnego systemu informacji o ubezpieczeniach trwają, dlatego obecnie jedyną możliwością jest wysyłanie zapytań do poszczególnych firm ubezpieczeniowych. Niestety nie zawsze uzyskanie potrzebnych informacji jest możliwe (choćby przez wzgląd na ochronę danych). Warto wówczas prześledzić korespondencję zmarłego lub sprawdzić historię wyszukiwarki internetowej, gdyż mogą być tam informacje o konkretnej firmie ubezpieczeniowej.

Właściciel rachunku bankowego ma prawo złożyć dyspozycję na wypadek śmierci. Jest to jedna z usług bankowych. Może ona być złożona jedynie na małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), wstępnych (rodziców, dziadków) lub rodzeństwo. Jednakże, kwota dyspozycji nie może przekraczać określonych limitów. Osoby, na rzecz których złożono dyspozycję, nie muszą należeć do grona spadkobierców, a otrzymane przez nich środki nie wchodzą do masy spadkowej. Jeśli jednak uzyskana kwota przekracza limit, beneficjenci dyspozycji zobowiązani są do zwrotu nadwyżki spadkobiercom. Niewątpliwym plusem dyspozycji jest możliwość korzystania ze środków przed rozpoczęciem postępowania spadkowego, dlatego warto zastanowić się nad jej złożeniem. Więcej na temat dyspozycji na wypadek śmierci znajduje się tutaj.

Z chwilą przyjęcia spadku, odpowiedzialność za długi zmarłego przechodzi na spadkobiercę. Jeśli okazuje się, że spadkodawca pozostawił po sobie nieuregulowane zobowiązania, spadkobierca ma wybór – może spadek przyjąć lub odrzucić.

Istnieją dwa sposoby przyjęcia spadku:
– proste, w wyniku którego spadkobierca odpowiada za odziedziczone długi całym swym majątkiem,
– z dobrodziejstwem inwentarza, które nakłada na spadkobiercę obowiązek spłaty zobowiązań tylko do wartości aktywów otrzymanego spadku.

W przypadku decyzji o odrzuceniu spadku, należy złożyć przed sądem lub notariuszem stosowne oświadczenie. Spadkobierca ma na złożenie dokumentu 6 miesięcy, liczone od dnia, w którym dowiedział się o powołaniu do spadku. Brak oświadczenia skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Całkowite uchylenie od odpowiedzialności za odziedziczone długi jest możliwe tylko poprzez odrzucenie spadku. Jednak, gdy wartość aktywów przewyższa wartość pasywów, przejęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza może okazać się korzystnym rozwiązaniem.

Możemy wyróżnić dwa rodzaje praw autorskich – osobiste i majątkowe. Autorskie prawa osobiste to np. prawo do autorstwa utworu czy też prawo do nienaruszalności treści. Prawa tej kategorii nie podlegają dziedziczeniu (istnieje jednak możliwość wydania określonym osobom zezwolenia na wykonywanie praw autorskich). Natomiast autorskie prawa majątkowe (np. prawo do eksploatacji utworu lub prawo do wynagrodzenia za użytkowanie dzieła przez innych) mogą stać się przedmiotem dziedziczenia. Spadkobiercy mogą decydować o korzystaniu z utworów aż do wygaśnięcia autorskich praw majątkowych, czyli w okresie 70 lat od śmierci autora dzieł.

Spadkobiercą autorskich praw majątkowych można zostać na drodze dziedziczenia ustawowego lub powołania w testamencie. W pierwszym przypadku, gdy autor nie pozostawił po sobie testamentu, prawa te przechodzą na jego współmałżonka oraz dzieci. W sytuacji braku małżonka lub zstępnych, prawa dziedziczą inne osoby z rodziny (opisują to przepisy art. 931-940 KC). Istnieje również możliwość nieposiadania przez twórcę spadkobierców ustawowych – wówczas właścicielem praw staje się Skarb Państwa (wyjątkiem jest sytuacja współautorstwa – wtedy prawa zmarłego twórcy dziedziczą współautorzy dzieła).

W przypadku testamentu, spadkodawca ma możliwość dowolnego wyznaczenia spadkodawców (nie muszą to być członkowie rodziny), jak również podziału spadku. Może również swobodnie rozdzielić pomiędzy spadkobiorców obszary eksploatacji utworów (np. jednemu przekazać prawa do publikacji, a innemu do publicznych wykonań). Autor może również skorzystać z instytucji zapisu testamentowego (np. zapisać osobie innej niż spadkobiercy konkretnego składnika majątku) oraz polecenia testamentowego (np. domagać się od spadkobiercy podjęcia starań o wydanie nieopublikowanych utworów).

W przypadku istnienia kilku spadkobierców, konieczna jest zgoda każdego z nich co do eksploatacji utworu (np. w przypadku umowy z wytwórnią lub wydawnictwem). Istnieje jednak możliwość, aby spadkobiercy upoważnili jednego z siebie do roli przedstawiciela (musi się to odbyć na drodze aktu notarialnego).

Jeśli autor prowadził niedokończone spory sądowe lub posiadał wierzytelności z tytułu eksploatacji jego utworów, zostają one również przeniesione na spadkobierców.

Sporządzenie testamentu przez twórcę jest korzystnym i mądrym rozwiązaniem, ponieważ pozwala autorowi na rozporządzenie autorskimi prawami majątkowymi zgodnie z jego wolą i stwarza warunki na jak najpełniejsze wypełnienie tej woli po jego śmierci.

Źródła:
legalnakultura.pl
radca.com.pl
zaiks.org.pl

Notarialny Rejestr Testamentów działa od października 2011 roku. Rejestracja sporządzonego testamentu ułatwia jego odnalezienie po śmierci testatora. Wpis do rejestru jest dobrowolny i bezpłatny, a dokonuje go notariusz na wniosek spadkodawcy. Dostęp do tego systemu mają wyłącznie notariusze. Tylko za ich pośrednictwem, po przedstawieniu aktu zgonu testatora, można uzyskać informację na temat zarejestrowanych testamentów.

Rejestr nie zawiera treści testamentu ani danych osobowych. Umożliwia on jedynie stwierdzenie, czy określony spadkodawca w ogóle sporządził testament oraz wskazuje, w której kancelarii można otrzymać wypis tego dokumentu.

Zapytania o testament mogą być kierowane również do zagranicznych rejestrów uczestniczących w sieci wymiany informacji o testamentach, w ramach Stowarzyszenia Europejskiej Sieci Rejestrów Testamentów (ARERT), którego częścią jest polski Notarialny Rejestr Testamentów.

Źródło:
krn.org.pl
rejestry-notarialne.pl

Obowiązki wykonawcy testamentu

Zadaniem wykonawcy testamentu jest przede wszystkim zarządzanie majątkiem spadkowym. Do jego obowiązków należy również spłata długów spadkowych, wykonanie zapisów zwykłych, wykonanie poleceń oraz wydanie przedmiotów zapisu windykacyjnego. Wykonawcę można powołać do sprawowania pieczy nad przedmiotem zapisu windykacyjnego aż do momentu przekazania go osobie, na którą poczyniono zapis. Wykonawca powinien niezwłocznie wydać spadkobiercom część zapisanego im majątku zgodnie z wolą spadkodawcy i ustawą. Wykonawca testamentu może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z zarządu spadkiem. Wykonawca testamentu może zostać pociągnięty przez spadkobierców do odpowiedzialności za szkody wynikające z zarządzania majątkiem.

Osobie powołanej do zarządzania majątkiem spadkowym przysługuje wynagrodzenie. Jeśli wysokość zapłaty nie została określona w testamencie, wylicza się ją stosownie do wartości wykonanej pracy.  Wybrana przez spadkodawcę osoba nie ma obowiązku przyjmować funkcji wykonawcy. Jeśli jednak zdecyduje się ją przyjąć, z obowiązku może ją zwolnić tylko sąd.

Źródła:
actavera.eu
e-spadek.pl

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po odliczeniu długów i ciężarów (m. in. kosztów pogrzebu, postępowania spadkowego, wypłat zachowku). Wartość ta ustalana jest według stanu rzeczy w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Nabywca sam określa wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych w wysokości, która powinna odpowiadać ich wartości rynkowej. Jeśli tego nie uczyni, wartość zostanie określona przez organ podatkowy.

Podatnicy są zobowiązani do złożenia zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w terminie jednego miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.

Wysokość podatku zależy również od grupy podatkowej, do której należy podatnik. Podatek oblicza się od wartości nabytego majątku ponad kwotę wolną od podatku w oparciu o ustalone stawki podatkowe. Każdej z grup przysługuje inna wysokość kwoty wolnej od podatku. W przypadku I grupy jest to 9637 zł. Spadkobierca z II grupy nie zapłaci podatku jeśli wartość nabytego majątku nie przekracza 7276 zł, natomiast z III grupy 4902 zł.

Grupy podatkowe:
I grupa – małżonek, wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), pasierb/pasierbica, ojczym, macocha, rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa
II grupa – zstępni rodzeństwa (np. dzieci siostry, wnuki brata), rodzeństwo rodziców (np. ciotki, wujowie), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych (np. mąż wnuczki)
III grupa – pozostali nabywcy

Decyzja z ustaloną kwotą podatku, która wydawana jest w oparciu o informacje zawarte w zeznaniu, zostaje doręczona podatnikowi. Podatek należy wpłacić w kasie urzędu lub na jego rachunek bankowy w ciągu 14 dni od odebrania decyzji.

Z obowiązku zapłaty podatku, nawet jeśli jego wartość przekracza kwotę wolną, zwolnione są osoby z najbliższej rodziny spadkodawcy, t. j.: małżonek, wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), rodzeństwo, pasierb/pasierbica, ojczym, macocha. Jednak osoby z tej grupy zobowiązane są do zgłoszenia nabycia majątku w terminie do 6 miesięcy.

Formularze podatkowe można znaleźć tutaj.

Czym jest polecenie testamentowe?

Polecenie testamentowe to nałożenie na spadkobiercę lub zapisobiercę obowiązku oznaczonego działania lub zaniechania bez czynienia nikogo wierzycielem (art. 982 kc). Polecenie może leżeć w interesie nim obciążonego, spadkodawcy, osoby trzeciej lub służyć dobru społecznemu. Może mieć charakter majątkowy lub niemajątkowy, a także jednorazowy, ciągły lub okresowy. Polecenia nie można nałożyć na osobę, która zrzekła się dziedziczenia.

Żądanie wykonania polecenia

Wykonania polecenia może żądać ściśle określony krąg podmiotów – każdy ze spadkobierców, jak również wykonawca testamentu. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy osoba uprawniona do żądania wykonania polecenia jest jednocześnie jego beneficjentem. Wówczas polecenie ma wyłącznie charakter moralny i nie można obciążanego zmusić prawnie do jego wykonania.

Chwila wykonania polecenia

Zapisobierca obciążony poleceniem może powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu przez spadkobiercę. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy polecenie obciąża dalszego zapisobiercę (art. 983 kc).

Skutki niewykonania polecenia

Wobec osoby, która nie wykonała polecenia, polskie prawo nie przewiduje sankcji w postaci utraty zapisu lub spadku. Dopuszczalne jest zawarcie w testamencie stosownej klauzuli karnej, jednakże wyłącznie w odniesieniu do zapisobiercy.

Przykłady poleceń testamentowych

Nie każde żądanie może być uznane za ważne. Polecenie jest nieważne, jeżeli jest niemożliwe do wykonania, a także jeżeli jest sprzeczne z ustawą albo ma na celu jej obejście lub jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 i 2 kc). Dla przykładu, nie można wymagać od spadkobiercy zawarcia związku małżeńskiego z konkretną osobą lub wyrządzenia komuś krzywdy. Jakie więc żądania mogą być uznane za ważne? Oto kilka przykładów:

• zorganizowanie uroczystości pogrzebowej
• podjęcie studiów wyższych
• przekazanie określonej kwoty pieniężnej na cele charytatywne
• opieka nad chorym członkiem rodziny
• zaprzestanie nadużywania alkoholu
• kontynuowanie zbioru przedmiotów np. znaczków
• przejęcie pieczy nad zwierzakiem

Źródła:
bezprawnik.pl
e-prawnik.pl
formalnoscispadkowe.pl
kruczek.pl

W przypadku testamentu odręcznego, można go fizycznie zniszczyć (poprzez podarcie lub spalenie) i napisać nową wersję dokumentu. Jednakże taka czynność nie wystarcza w przypadku testamentu notarialnego, ponieważ istnieje możliwość uzyskania odpisu u notariusza. W tym przypadku można sporządzić odręczne oświadczenie o odwołaniu testamentu, jednak najbezpieczniejszą opcją jest odwołanie lub zmiana testamentu przed notariuszem.

Kwestie dotyczące testamentu powinny być uporządkowane, gdyż nieaktualne wersje i niejasności mogą przeszkodzić w realizacji ostatniej woli spadkodawcy.

Źródło: zmianawarty.pl