Testament

Powody dla których warto napisać testament

Osoby pozostające w związku małżeńskim

Jesteś w związku małżeńskim i posiadasz dzieci
Sporządzając testament unikniesz sytuacji, w której w razie śmierci małżonka, jego część odziedziczą Wasze małoletnie dzieci i do czasu osiągnięcia przez nie pełnoletności, to sąd rodzinny – a nie Ty – będzie w ich imieniu decydował  o przedmiotach, których po śmierci małżonka stałeś się wraz z dziećmi współwłaścicielem.
Posiadasz więcej niż jedno dziecko
W przypadku np. dwójki dzieci i dwóch mieszkań, których jesteś właścicielem, zgodnie z ustawą, po Twojej śmierci dzieci stają się współwłaścicielami obydwu nieruchomości. Zastanów się, czy nie lepiej przekazać poszczególnych mieszkań poszczególnym dzieciom. Analogicznie wygląda sytuacja, jeśli właścicielami mieszkań jesteś Ty i Twój małżonek. Pamiętaj jednak, że choć w testamentach zawrzecie ten sam zapis, musicie sporządzić je oddzielnie.
Jeśli jesteś w związku małżeńskim i nie posiadasz dzieci
Sporządzając testament unikniesz sytuacji w której, w razie Twojej śmierci, spadek po Tobie odziedziczą wraz z małżonkiem, Twoi rodzice lub rodzeństwo.
Jeśli mieszkanie, którego wraz z małżonkiem jesteś właścicielem, obciążone jest kredytem
Sporządzając testament unikniesz sytuacji, w której po Twojej śmierci, inne osoby (spadkobiercy ustawowi) razem z  nim będą podejmować decyzje odnośnie Waszego mieszkania lub samego kredytu.

Osoby pozostające w związku nieformalnym (konkubinacie)

Jeśli żyjesz w związku nieformalnym
W świetle prawa spadkowego, nawet długoletni partnerzy są względem siebie obcy i niczego po sobie nie dziedziczą. Jedynym sposobem na uniknięcie tej sytuacji jest napisanie testamentu. Pamiętaj jednak, że zgodnie z prawem, wasze wspólne dzieci dziedziczą.
Jeśli żyjesz w związku nieformalnym, gdyż poprzedni małżonek nie chciał udzielić Ci rozwodu
Napisz testament, jeśli nie chcesz, aby Twój poprzedni małżonek dziedziczył po Tobie.

Rozwodnicy lub osoby pozostające w separacji

Jeżeli jesteś w tzw. separacji faktycznej, nie zatwierdzonej przez sąd
W przypadku braku testamentu, małżonek i tak będzie po tobie dziedziczył. Separacja musi być bowiem zatwierdzona przez sąd.
Jeśli jesteś rozwodnikiem
Zgodnie z przepisami prawa, twój były małżonek nie będzie po tobie dziedziczył. Jeśli jednak chcesz, aby było inaczej, musisz napisać testament.

Rodzaje testamentów

Poniżej wskazujemy trzy rodzaje testamentów, które w praktyce są najczęściej stosowane.

Rozporządzenia, które można zawrzeć
w testamencie

Oto wyczerpująca lista rozporządzeń, które można zawrzeć w testamencie.
Ustanowienie spadkobiercy
Można powołać spadkobiercę lub spadkobierców do całości lub do części spadku. Nie trzeba wskazywać imienia i nazwiska tych osób, wystarczy sformułowanie „moja małżonka” albo „moja starsza siostra”. Warto rozważyć jako spadkobiercę organizację charytatywną lub instytucję kultury, która otrzymawszy część spadku z pewnością odpowiednio go zagospodaruje.
Polecenie
Spadkodawca może nałożyć na spadkobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, może to np. dotyczyć działań związanych z pogrzebem spadkobiercy albo odwiedzaniem jego grobu. Spadkodawca może zażyczyć sobie, aby po jego śmierci spadkobierca opiekował się chorym członkiem rodziny, albo nadzorował pracę powołanej przez spadkodawcę placówki. Ważne, aby polecenie nie było związane z elementem majątkowym.
Zapis zwykły
Spadkodawca może zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz wskazanej osoby. Zapis może być uczyniony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia wymagalności zapisu. Spadkodawca może na przykład zobowiązać swojego małżonka do przekazania konkretnej kwoty pieniężnej na cel charytatywny albo na konto konkretnej osoby.
nazwa
Spadkodawca zapisuje konkretne składniki majątku wskazanym osobom. Należy pamiętać, że testament zawierający zapis windykacyjny musi być sporządzony w formie aktu notarialnego.
Powołanie wykonawcy testamentu
Spadkobierca może powołać w testamencie wykonawców albo wykonawcę testamentu, czyli osobę, która w przypadku nagłej śmierci spadkodawcy zadba, aby jego majątek został rozdysponowany zgodnie z jego wolą. Ustanowienie wykonawcy testamentu jest wręcz koniecznością w przypadku spadku o dużej wartości, skomplikowanym stanie prawnym, spadku zapisanego osobie niepełnoletniej lub w razie wątpliwości odnośnie tego, czy spadkobiercy zgodzą się na zaplanowany podział majątku.
Wydziedziczenie
Spadkodawca może w testamencie także wydziedziczyć daną osobę, czyli pozbawić ją prawa do zachowku. Katalog osób, których dotyczy wydziedziczenie został określony w Księdze IV Kodeksu cywilnego. Są to zstępni, małżonkowie i rodzice, którzy: wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; dopuściły się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; uporczywie nie dopełniły względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych
Ustanowienie fundacji
Osoba sporządzająca testament może także ustanowić fundację. Instytucja ta jest w Polsce mało popularna. W ostatnich latach, fundację w swoim spadku powołała Wisława Szymborska.

Testament w firmie

Każdy, kto prowadzi firmę odpowiedzialnie, powinien potraktować śmierć jako jedno z ryzyk gospodarczych. Nad nim także – na gruncie prawa, podatków i finansów – należy mieć kontrolę.

Łukasz Martyniec

doradca sukcesyjny, prawnik, wykładowca, ekspert Instytutu Biznesu Rodzinnego, redaktor naczelny portalu planowaniespadkowe.pl, właściciel Kancelarii Sukcesyjnej MARTYNIEC (www.kancelariasukcesyjna.pl).


Mity związane z testametami

sporządzenie testamentu jest drogie

Fakt:

Najtańszy testament sporządzony u notariusza kosztuje 50 zł, testament zawierający zapis zwykły, polecenie lub pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku kosztuje 150 zł, a testament zawierający zapis windykacyjny – 200 zł. Do tych kosztów należy doliczyć 23 % podatku VAT oraz koszty odpisów

testament piszą wyłącznie osoby starsze

Fakt:

Testamenty piszą osoby w różnym okresie swojego życia, w zależności od doświadczenia oraz indywidualnej historii. Prawnicy pracujący przy testamentach mówią, że coraz częściej do ich kancelarii przychodzą osoby młode, które decydują się sporządzić testament. Dokumenty te sporządzają ponadto przedsiębiorcy oraz osoby żyjące w związkach partnerskich.

pisanie testamentów jest skomplikowane

Fakt:

Samo napisanie testamentu nie zajmuje wiele czasu. Jeśli chcemy go sporządzić własnoręcznie, nie udając się do notariusza, wystarczy kilkanaście minut. Jeśli natomiast zamierzamy wybrać się do prawnika, będziemy musieli poświęcić na to nieco więcej czasu, jednak nie dłużej niż kilkadziesiąt minut. Nieco więcej czasu zajmuje zastanowienie się, co posiadamy i komu chcemy przekazać nasz majątek. Trochę czasu zajmie też umówienie się na spotkanie z notariuszem i dopytanie, jakie dokumenty należy przynieść.

testamenty piszą wyłącznie osoby zamożne

Fakt:

Każdy z nas może sporządzić testament, bez względu na to, co posiada. Wielu z nas posiada przecież mieszkanie, samochód, zbiór książek, być może drogocenne obrazy albo oszczędności w banku.  Są również osoby posiadające gospodarstwo rolne, sad lub działkę budowlaną. To wszystko może wejść w skład masy spadkowej, a więc nieruchomości bądź rzeczy ruchomych, które można przekazać w spadku wybranym osobom lub instytutcjom.

Jak uwzględnić organizację pozarządową

Jeżeli rozważamy uwzględnienie wybranej organizacji pozarządowej w testamencie, zanim
zdecydujemy się na takie działanie, warto zastanowić się nad kilkoma kwestiami, które pomogą w
podjęciu decyzji.


testament-1_03
Najpierw zastanówmy się co posiadamy i co ewentualnie chcielibyśmy przekazać w spadku innym osobom lub instytucjom. Najlepiej sporządzić listę tzw. składników majątku takich jak nieruchomości, wartościowe ruchomości (np. samochód, dzieła sztuki, księgozbiór), środki na rachunkach bankowych, wierzytelności, papiery wartościowe.

testament-2_05
Wiedząc, co posiadamy, zastanówmy się, komu chcemy przekazać nasz dobytek. Możemy ustanowić jednego (np. siostrę lub brata) lub kilku spadkobierców do całego majątku (np. syna i synową oraz wnuki), jak również zapisać konkretne elementy majątku innym osobom, w tym osobom prawnym (które wówczas będą nazywane zapisobiorcami, a nie spadkobiercami).